Bài 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và những chuyển biến về kinh tế xã hội ở Việt Nam – Lịch Sử lớp 8 Phần đáp án chuẩn, hướng dẫn giải chi tiết cho từng bài tập có trong chương trình học của sách giáo khoa. Hi vọng, các em học sinh hiểu và nắm vững kiến thức bài học.
A. Kiến thức trọng tâm
I. Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp (1897 – 1914)
1. Tổ chức bộ máy Nhà nước.
- Năm 1897 thành lập Liên bang Đông Dương gồm : Việt Nam, Cam-pu-chia và Lào do toàn quyền Đông Dương đứng đầu.
- Sơ đồ bộ máy thống trị của Pháp ở Đông Dương
2. Chính sách kinh tế.
- Nông nghiệp :
- Đẩy mạnh cướp đoạt ruộng đất.
- Bóc lột nông dân theo kiểu phát canh thu tô.
- Công nghiệp :
- Tập trung khai thác mỏ than và kim loại.
- Sản xuất xi măng, gạch, ngói, điện, nước, chế biến gỗ .
- Giao thông vận tải : tăng cường xây dựng hệ thống giao thông.
- Thương nghiệp :
- Nắm độc quyền thị trường.
- Đánh thuế nặng các mặt hàng, đặc biệt là muối, rượu và thuốc phiện.
3. Chính sách văn hoá, giáo dục.
- Giai đoạn đầu: vẫn duy trì nền giáo dục Hán học.
- Năm 1905: Hệ thống giáo dục gồm 3 bậc học : Ấu học, Tiểu học và Trung học. Mở thêm trường, tăng thêm tiếng Pháp.
- Năm 1907: Mở trường Đại học Đông Dương để đào tạo người bản xứ phục vụ việc cai trị.
=> Mục đích của chính sách này là nô dịch và ngu dân.
II. Những chuyển biến của xã hội Việt Nam
1. Các vùng nông thôn
- Giai cấp địa chủ phong kiến
- Giai cấp địa chủ phong kiến đã đầu hàng, làm chỗ dựa, tay sai cho thực dân Pháp.
- Tuy nhiên, có một bộ phận địa chủ vừa và nhỏ có tinh thần yêu nước.
- Giai cấp nông dân
- Giai cấp nông dân, số lượng đông đảo, bị áp bức bóc lột nặng nề nhất
- Họ sẵn sàng hưởng ứng, tham gia cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.
- Một bộ phận nhỏ mất ruộng đất vào làm việc trong các hầm mỏ, đồn điền.
2. Đô thị phát triển, sự xuất hiện các giai cấp, tầng lớp mới
- Cuối TKXIX đầu TKXX, đô thị ra đời và phát triển ngày càng nhiều
- Các giai cấp mới, tầng lớp mới xuất hiện.
- Tầng lớp tư sản: Nguồn gốc từ các nhà thầu khoán, chủ xí nghiệp, xưởng thủ công, chủ hãng buôn… bị chính quyền thực dân kìm hãm, tư bản Pháp chèn ép.
- Tầng lớp tư sản: Tiểu tư sản thành thị, bao gồm chủ các xưởng thủ công nhỏ, cơ sở buôn bán nhỏ, viên chức cấp thấp và những người làm nghề tự do.
- Đội ngũ công nhân: Công nhân phần lớn xuất thân từ nông dân, làm việc trong các đồn điền, hầm mỏ, nhà máy, xí nghiệp, lương thấp nên đời sống khổ cực, có tinh thần đấu tranh mạnh mẽ chống giới chủ nhằm cải thiện đời sống.
3. Xu hướng mới trong cuộc vận động giải phóng dân tộc
- Người khởi xướng: các nhà trí thức Nho học yêu nước tiến bộ.
- Con đường cứu nước: cứu nước theo con đường dân chủ tư sản.
B. Bài tập và hướng dẫn giải
Hướng dẫn trả lời câu hỏi giữa bài
Câu 1: Trang 138 – sgk lịch sử 8
- Em hãy vẽ sơ đồ tổ chức Nhà nước ở Việt Nam do thực dân Pháp dựng lên?
- Em có nhận xét gì về tổ chức bộ máy cai trị của thực dân Pháp?
Hướng dẫn trả lời Bài 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và những chuyển biến về kinh tế xã hội ở Việt Nam – Lịch Sử lớp 8
Sơ đồ tổ chức nhà nước Việt Nam do thực dân Pháp dựng lên là:
Nhận xét về tổ chức bộ máy cai trị của thực dân Pháp:
- Bộ máy chính quyền từ trung ương đến cơ sở được tổ chức chặt chẽ và đều do thực dân Pháp chi phối.
- Kết hợp giữa nhà nước thực dân và quan lại phong kiến.
- Chia Việt Nam thành 3 quốc gia riêng biệt
Câu 2: Trang 138 – sgk lịch sử 8
- Nêu chính sách của thực dân Pháp trong các ngành nông nghiệp , công thương nghiệp, giao thông vận tải và tài chính?
- Các chính sách trên của pháp nhằm mục đích gì?
Hướng dẫn trả lời Bài 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và những chuyển biến về kinh tế xã hội ở Việt Nam – Lịch Sử lớp 8
Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp:
- Về nông nghiệp :
- Đẩy mạnh cướp đoạt ruộng đất.
- Bóc lột nông dân theo kiểu phát canh thu tô.
- Về công nghiệp :
- Tập trung khai thác mỏ than và kim loại.
- Sản xuất xi măng, gạch, ngói, điện, nước, chế biến gỗ .
- Về giao thông vận tải : tăng cường xây dựng hệ thống giao thông.
- Về thương nghiệp :
- Nắm độc quyền thị trường.
- Đánh thuế nặng các mặt hàng, đặc biệt là muối, rượu và thuốc phiện.
- Về tài chính: Đánh thuế nặng, đặt thêm thuế mới để tăng ngân sách.
=>Chính sách trên của Pháp nhằm mục đích vơ vét sức người, sức của ở Việt Nam, đáp ứng nhu cầu của chính quốc.
Câu 3: Trang 138 – sgk lịch sử 8
Theo em, chính sách văn hóa, giáo dục của Pháp có phải để “khai hóa văn minh” cho người Việt Nam hay không? Vì sao?
Hướng dẫn trả lời Bài 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và những chuyển biến về kinh tế xã hội ở Việt Nam – Lịch Sử lớp 8
Theo em, chính sách văn hóa, giáo dục của Pháp không phải để “khai hóa văn minh” cho người Việt Nam vì ý đồ của Pháp trong chính sách văn hóa, giáo dục là:
- Tạo ra một lớp người chỉ biết phục tùng.
- Kìm hãm nhân dân ta trong vùng ngu dốt để dễ bề cai trị.
- Triệt để sử dụng phong kiến Nam triều, dùng người Việt trị người Việt.
Câu 4: Trang 141 – sgk lịch sử 8
Dưới thời Pháp thuộc, các giai cấp địa chủ phong kiến và nông dân có những thay đổi như thế nào?
Hướng dẫn trả lời Bài 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và những chuyển biến về kinh tế xã hội ở Việt Nam – Lịch Sử lớp 8
Những thay đổi của giai cấp địa chủ phong kiến và nông dân dưới thời Pháp thuộc là:
- Địa chủ phong kiến:
- Đầu hàng, làm tay sai cho thực dân Pháp, số lượng ngày càng tăng thêm.
- Địa vị kinh tế được tăng cường, nắm trong tay nhiều ruộng đất, nắm chính quyền ở các địa phương.
- Một bộ phận cấu kết với đế quốc để áp bức, bóc lột nhân dân. Một số địa chủ vừa và nhỏ có tinh thần yêu nước.
- Nông dân:
- Chiếm số lượng đông đảo, bị tước đoạt ruộng đất, bị bần cùng hóa, bị phá sản, có người phải bỏ làng đi làm thuê.
- Có tinh thần yêu nước và hăng hái tham gia cuộc đấu tranh chống đế quốc, phong kiến.
Câu 5: Trang 142 – sgk lịch sử 8
Thái độ của từng giai cấp, tầng lớp đối với cách mạng giải phóng dân tộc như thế nào? Vì sao họ lại có thái độ như vậy?
Hướng dẫn trả lời Bài 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và những chuyển biến về kinh tế xã hội ở Việt Nam – Lịch Sử lớp 8
Thái độ của từng giai cấp, tầng lớp đối với cách mạng giải phóng dân tộc:
- Tầng lớp tư sản: Họ bị chính quyền thực dân kìm hãm, tư bản Pháp chèn ép buôn bán. Tiềm lực kinh tế họ yếu ớt, họ chỉ muốn có điều kiện làm ăn buôn bán, chưa có ý thức tham gia vào phong trào cách mạng giải phóng dân tộc.
- Tầng lớp tiểu tư sản: Là các chủ xưởng nhỏ và viên chức cấp thấp. Họ có ý thức dân tộc nên tích cực tham gia vào cuộc vận động cứu nước đầu thế kỉ XX.
- Tầng lớp công nhân: Họ bị thực dân phong kiến và tư bản bóc lột nên sớm có tinh thần đấu tranh mạnh mẽ chống lại bọn địa chủ, đòi cải thiện điều kiện làm việc, tăng lương, giảm giờ làm.
Câu 6: Trang 142 – sgk lịch sử 8
Tại sao các nhà yêu nước Việt Nam thời bấy giờ muốn noi theo con đường cứu nước của Nhật?
Hướng dẫn trả lời Bài 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và những chuyển biến về kinh tế xã hội ở Việt Nam – Lịch Sử lớp 8
Các nhà yêu nước Việt Nam thời bấy giờ muốn noi theo con đường cứu nước của Nhật vì Nhật Bản lúc bấy giờ là một nước ở Châu Á, có điều kiện tự nhiên và xã hội gần giống Việt Nam. Đầu thế kỉ XX, Nhật Bản nhờ có duy tân và con đường tư bản chủ nghĩa mà trở nên giàu mạnh nên đã kích thích nhiều người yêu nước Việt Nam muốn đi theo con đường của họ.
Hướng dẫn trả lời câu hỏi cuối bài
Câu 1: Trang 143 – sgk lịch sử 8
Vào cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX, thực dân Pháp thi hành những chính sách gì về chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục ở Việt Nam?
Hướng dẫn trả lời Bài 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và những chuyển biến về kinh tế xã hội ở Việt Nam – Lịch Sử lớp 8
Những chính sách mà thực dân Pháp thi hành ởViệt Nam về chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục:
- Về chính trị: Pháp xây dựng bộ máy nhà nước chặt chẽ từ trung ương đến địa phương và đều do Pháp chi phối.
- Về kinh tế:
- Nông nghiệp : Đẩy mạnh cướp đoạt ruộng đất. Bóc lột nông dân theo kiểu phát canh thu tô.
- Công nghiệp : Tập trung khai thác mỏ than và kim loại. Sản xuất xi măng, gạch, ngói, điện, nước, chế biến gỗ .
- Giao thông vận tải : tăng cường xây dựng hệ thống giao thông.
- Về thương nghiệp : Nắm độc quyền thị trường. Đánh thuế nặng các mặt hàng, đặc biệt là muối, rượu và thuốc phiện.
- Tài chính: Đánh thuế nặng, đặt thêm thuế mới để tăng ngân sách.
- Về văn hóa – giáo dục:
- Giai đoạn đầu : vẫn duy trì nền giáo dục Hán học.
- Năm 1905 : Hệ thống giáo dục gồm 3 bậc học : Ấu học, Tiểu học và Trung học. Mở thêm trường, tăng thêm tiếng Pháp.
- Năm 1907: Mở trường Đại học Đông Dương để đào tạo người bản xứ phục vụ việc cai trị.
Câu 2: Trang 143 – sgk lịch sử 8
Tác động của chính sách khai thác thuộc địa đó đối với kinh tế, xã hội Việt Nam?
Hướng dẫn trả lời Bài 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và những chuyển biến về kinh tế xã hội ở Việt Nam – Lịch Sử lớp 8
Những chính sách khai thác thuộc địa đã có những tác động đến kinh tế, xã hội ở Viêt Nam. Cụ thể đó là:
- Về kinh tế: Cuộc khai thác thuộc địa của Pháp đã làm cho nền kinh tế cũ bị phá vỡ, xuất hiện nền kinh tế tự cung tự cấp, đưa nền kinh tế nước ta bước sang một giai đoạn phát triển khác. Tuy nhiên, cũng chính cuộc khai thác thuộc địa đã làm cho tài nguyên thiên nhiên bị khai thác, cuộc sống người dân vẫn cực khổ…
- Về xã hội: Cuộc khai thác thuộc địa của Pháp đã làm cho các giai cấp cũ không ngừng bị phân hóa, xã hội Việt Nam đã xuất hiện thêm những giai cấp, tầng lớp mới.
Câu 3: Trang 143 – sgk lịch sử 8
Lập bảng thống kê về tình hình các giai cấp, tầng lớp trong xã hội Việt Nam cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX theo mẫu
Hướng dẫn trả lời Bài 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và những chuyển biến về kinh tế xã hội ở Việt Nam – Lịch Sử lớp 8
| Giai cấp, tầng lớp | Nghề nghiệp | Thái độ với độc lập dân tộc |
| Giai cấp địa chủ phong kiến | Kinh doanh ruộng đất, bóc lột địa tô | Đánh mất ý thức dân tộc, làm tay sai cho Pháp |
| Tư sản | Kinh doanh công, thương nghiệp. | Chưa có ý thức cách mạng, chủ yếu chỉ muốn làm ăn yên ổn |
| Tiểu tư sản | Làm công ăn lương, buôn bán nhỏ | Có ý thức dân tộc, tích cực tham gia vào các cuộc vận động cứu nước đầu thế kỉ XX |
| Công nhân | Bán sức lao động, làm thuê | Ý thức dân tộc cao, kiên quyết chống đế quốc, là lực lượng chính lãnh đạo cách mạng. |
| Nông dân | Làm ruộng, đóng đủ loại thuế | Ý thức dân tộc sâu sắc, sẵn sàng hưởng ứng, tham gia các cuộc đấu tranh. Họ là lực lượng cách mạng đông đảo. |
Câu 4: Trang 143 – sgk lịch sử 8
Nêu điểm mới của xu hướng cứu nước đầu thế kỉ XX?
Hướng dẫn trả lời Bài 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và những chuyển biến về kinh tế xã hội ở Việt Nam – Lịch Sử lớp 8
Điểm mới của xu hướng cứu nước đầu thế kỉ XX:
- Cuối thế kỉ XIX, phong trào đấu tranh nổ ra mạnh mẽ, được đông đao nhân dân tham gia, nhưng đều thất bại.
- Đến đầu thế kỉ XX, cuộc vận động cứu nước của ta đã đi theo con đường dân chủ tư sản.
- Sở dĩ con đường dân chủ tư sản trở thành con đường đi của nước ta vì Nhật Bản là nước đã đi theo con đường này và đã trở nên giàu có đã kích thích nhiều nhà yêu nước muốn noi theo con đường cứu nước của Nhật. Hơn nữa, trong bối cảnh đất nước ta đầu thế kỉ XX, chúng ta có thể tiếp nhận được xu hướng mới này, khác với tình hình nước ta nửa cuối thế kỉ XIX.
Giới thiệu về Hội Gia sư Đà Nẵng – Trung tâm gia sư dạy kèm tại nhà
Chúng tôi tư vấn miễn phí phụ huynh tuyển gia sư dạy kèm tại nhà Đà Nẵng.
Chúng tôi luôn đặt chất lượng dạy và học lên hàng đầu, giới thiệu gia sư uy tín dạy các môn, các lớp từ cấp 1, 2, 3, luyện thi lớp 10, luyện thi đại học.
Phụ huynh đừng quá lo lắng địa chỉ Hội Gia sư Đà Nẵng xa nhà của quý phụ huynh. Trong danh sách sinh viên cộng tác làm gia sư dạy kèm tại nhà, chúng tôi luôn sẵn sàng hàng trăm gia sư với tiêu chí:
- Trong khu vực gần nhà phụ huynh để tiện gia sư di chuyển
- Phù hợp với yêu cầu của phụ huynh về giới tính, kỹ năng, kinh nghiệm, chuyên môn
- Gia sư vui vẻ, nhiệt tình thân thiện.
- Xác định dạy kèm tại nhà cho học sinh lâu dài theo thời gian yêu cầu của phụ huynh.
Hội Gia sư Đà Nẵng tự hào là Trung tâm gia sư dạy kèm tại nhà uy tín với phụ huynh và gia sư
Tư vấn miễn phí phụ huynh tuyển gia sư dạy kèm tại nhà, giới thiệu gia sư nhiệt tình, hiệu quả.
Điện thoại: 0934490995
Địa chỉ: 159 Yên Khê 2, Thanh Khê, Đà Nẵng, Việt Nam
Website: https://hoigiasudanang.com
Facebook: https://facebook.com/hoigiasudanang
Google Maps: https://g.page/HoiGiasuDaNang
