Bài: Câu cầu khiến – Ngữ Văn Lớp 8 tập 2 Phần đáp án chuẩn, hướng dẫn giải chi tiết cho từng bài tập có trong chương trình học của sách giáo khoa. Hi vọng, các em học sinh hiểu và nắm vững kiến thức bài học
A. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM
I. Đặc điểm hình thức và chức năng
1. Đọc những đoạn trích và trả lời câu hỏi:
- Đoạn trích a:
- Ông lão chào con cá và nói:
– Mụ vợ tôi lại nổi cơn điên rồi. Nó không muốn làm bà nhất phẩm phu nhân nữa, nó muốn làm nữ hoàng.
Con các trả lời:
– Thôi đừng lo lắng. Cứ về đi. Trời phù hộ lão. Mụ già sẽ là nữ hoàng.
(Ông lão đánh cá và con cá vàng)
- Đoạn trích b:
Tôi khóc nấc lên. Mẹ tôi từ ngoài đi vào. Mẹ vuốt tóc tôi và nhẹ nhàng dắt tay em Thủy:
– Đi thôi con
(Theo Khánh Hoài, Cuộc chia tay của những con búp bê)
- Trong những đoạn trích trên, các câu sau là câu cầu khiến :
- Thôi đừng lo lắng. Cứ về đi (đoạn a).
- Đi thôi con (đoạn b).
- Đặc điểm hình thức cho biết đó là câu cầu khiến : những từ cầu khiến : đừng, … đi, thôi.
- Những câu cầu khiến trên dùng để:
- Thôi đừng lo lắng. (khuyên bảo)
- Cứ về đi. (yêu cầu)
- Đi thôi con. (yêu cầu)
2. Đọc to những câu sau và trả lời câu hỏi
a. Anh đang làm gì đấy?
– Mở cửa. Hôm nay trời nóng quá.
b. Đang ngồi viết thư tôi bỗng nghe tiếng ai đó vọng vào:
– Mở cửa!
Trả lời:
- Khi đọc câu “Mở cửa!” trong (câu b), ta cần đọc với giọng nhấn mạnh hơn vì đây là một câu cầu khiến (khác với câu “Mở cửa!” trong (câu a) – câu trần thuật, đọc với giọng đều hơn.
- Trong (câu a), câu “Mở cửa!” dùng để trả lời cho câu hỏi trước đó. Trái lại, trong (câu b), câu “Mở cửa!” dùng để yêu cầu, sai khiến.
B. Bài tập và hướng dẫn giải
Câu 1: Trang 31 sgk ngữ văn 8 tập 2
Xét các đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:
a, Hãy lấy gạo làm làm bánh mà tế lễ Tiên Vương.
(Bánh chưng, bánh giầy)
b, Ông giáo hút trước đi.
(Nam Cao, Lão Hạc)
c, Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống được không?
(Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng)
Đặc điểm hình thức nào cho biết những câu trên là câu cầu khiến?
Nhận xét về chủ ngữ trong những câu trên. Thử thêm, bớt hoặc thay đổi chủ ngữ xem ý nghĩa của các câu trên thay đổi như thế nào.
Hướng dẫn trả lời Bài: Câu cầu khiến – Ngữ Văn Lớp 8 tập 2
- Các câu trên là câu cầu khiến vì có chứa các từ mang ý nghĩa cầu khiến: hãy, đi, đừng.
- Chủ ngữ trong các câu trên đều chỉ người tiếp nhận câu nói hoặc chỉ một nhóm người có mặt trong đối thoại. Cụ thể:
- Trong (a): chủ ngữ vắng mặt (ở đây ngầm hiểu là Lang Liêu, căn cứ vào những câu trước đó).
- Trong (b): Chủ ngữ là Ông giáo.
- Trong (c): Chủ ngữ là chúng ta.
- Có thể thêm, bớt hoặc thay đổi chủ ngữ của các câu trên, về cơ bản nghĩa của các câu ít nhiều đều có sự thay đổi. Ví dụ:
- Con hãy lấy gạo làm bành mà lễ Tiên Vương (không thay đổi ý nghĩa mà chỉ làm cho đối tượng tiếp nhận được thể hiện rõ hơn và lời yêu cầu nhẹ hơn, tình cảm hơn).
- Hút trước đi (ý nghĩa cầu khiến dường như mạnh hơn, câu nói kém lịch sự hơn).
- Nay cách anh đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống được không (thay đổi ý nghĩa cơ bản của câu ở đây chỉ nói những người khác mà không bao gồm người nói)
Câu 2: Trang 32 sgk ngữ văn 8 tập 2
Trong những đoạn trích sau, câu nào là câu cầu khiến? Nhận xét sự khác nhau về hình thức biểu hiện ý nghĩa cầu khiến giữa những câu đó.
a, Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi. Đào tổ nông thì cho chết!
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
b, Ông đốc tươi cười nhẫn nại chờ chúng tôi:
– Các em đừng khóc. Trưa nay các em được về nhà cơ mà. Và ngày mai lại được nghỉ cả ngày nữa.
(Thanh Tịnh. Tôi đi học)
c, Có anh chàng nọ tính tình keo kiệt. Một hôm, đi đò qua sông, anh chàng khát nước bèn cúi xuống, lấy tay vục nước sông uống. Chẳng may quá đà, anh lộn cổ xuống sông. Một người ngồi cạnh thấy thế, vội giơ tay ra, hét lên:
Đưa tay cho tôi mau !
Anh chàng sắp chìm nghỉm nhưng vẫn không chịu nắm tay người kia. Bỗng một người có vẻ quen biết anh chàng chạy lại, nói:
Cầm lấy tay tôi này !
Tức thì, anh ta cố ngoi lên, nắm chặt lấy tay người nọ và được cứu thoát…
(Theo Ngữ văn 6 tập 1)
Hướng dẫn trả lời Bài: Câu cầu khiến – Ngữ Văn Lớp 8 tập 2
- Những câu cầu khiến có trong những đoạn trích đó là:
- Đoạn a: Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi.
- Đoạn b: Các em đừng khóc.
- Đoạn c: Đưa tay cho tôi mau ! Cầm lấy tay tôi này !
- Sự khác nhau về hình thức biểu hiện ý nghĩa cầu khiến giữa những câu trên:
- Câu a có từ ngữ cầu khiến đi. Vắng chủ ngữ.
- Câu b có từ ngữ cầu khiến đừng. Có chủ ngữ, ngôi thứ hai số nhiều.
- Câu c không có từ ngữ cầu khiến, chỉ có ngữ điệu cầu khiến. Vắng chủ ngữ
Câu 3: Trang 32 sgk ngữ văn 8 tập 2
So sánh hình thức và ý nghĩa của hai câu sau:
a, Hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột!
b, Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột.
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
Hướng dẫn trả lời Bài: Câu cầu khiến – Ngữ Văn Lớp 8 tập 2
- So sánh hình thức và ý nghĩa của hai câu trên:
- Câu a: không có chủ ngữ mang ý nghĩa khuyên bảo (khuyên húp cháo)
- Câu b: có thêm chủ ngữ là “Thầy em” khiến cho câu cầu khiến nhẹ nhàng hơn, thể hiện rõ hơn thái độ, tình cảm của người nói. Tuy nhiên câu vẫn mang ý nghĩa khuyên bảo, chỉ thay đổi sắc thái.
Câu 4: Trang 32 sgk ngữ văn 8 tập 2
Xét đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:
Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:
– Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang…
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
Dế Choắt nói với Dế Mèn câu trên nhằm mục đích gì? Cho biết vì sao trong lời nói với Dế Mèn, Dế Choắt không dùng những câu như:
– Anh hãy đào giúp em một cái ngách sang bên nhà anh!
– Đào ngay giúp em một cái ngách!
Hướng dẫn trả lời Bài: Câu cầu khiến – Ngữ Văn Lớp 8 tập 2
- Dế Choắt nói với Dế Mèn câu trên nhằm mục đích nhờ Dế Mèn đào giúp một cái ngách thông sang nhà.
- Trong câu trên Dế Choắt không dùng những câu nói khác mà sử dụng cách nói như vậy bởi vì: Dế Choắt ở địa vị dưới lại, là một người yếu thế. Cách cầu khiến hết sức khôn khéo của Dế Choắt trong đoạn trích trên vừa thể hiện sự khôn khéo, vừa cho thấy Dế Choắt là người biết đạo lí. Cách nói khôn khéo khiến Dế Mèn không thể từ chối được.
Câu 5: Trang 33 sgk ngữ văn 8 tập 2
Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:
Đêm nay mẹ không ngủ được. Ngày mai là ngày khai trường, con vào lớp Một. Mẹ sẽ đưa con đến trường, cầm tay con dắt qua cánh cổng, rồi buông ta mà nói: “Đi đi con! Hãy can đảm lên! Thế giới này là của con. Bước qua cách cổng trường là một thế giới kỳ diệu sẽ mở ra.”
(Theo Lý Lan, Cổng trường mở ra)
Câu “Đi đi con!” trong đoạn trích trên và câu “Đi thôi con.” trong đoạn trích mục I.1 b (tr.30) có thể thay thế cho nhau được không? Vì sao?
Hướng dẫn trả lời Bài: Câu cầu khiến – Ngữ Văn Lớp 8 tập 2
- Câu “Đi đi con !” trong đoạn trích trên và câu “Đi đi con.” không thể thay thế được cho nhau.
- Trong đoạn văn này, câu nói đó được người mẹ dùng để khuyên con hãy vững tin bước vào đời. Trái lại, trong đoạn văn (rút từ truyện Cuộc chia tay của những con búp bê), người mẹ bảo đứa con đi cùng mình.
Phần tham khảo mở rộng
Câu 1: Viết đoạn văn có sử dụng câu cầu khiến (dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo) chủ đề tuổi trẻ
Hướng dẫn trả lời Bài: Câu cầu khiến – Ngữ Văn Lớp 8 tập 2
Ai đó từng nói, tuổi thanh xuân là những năm tháng rực rỡ nhất trong cuộc đời của mỗi người. Đó là những tháng ngày miệt mài bên trang sách để học hỏi, chuẩn bị cho những kì thi chuyển cấp cam go. Hay những tình bạn thân thiết, gắn bó cùng ta đi qua bao buồn vui trong cuộc đời. Tình bạn thuở học sinh thật hồn nhiên, trong sáng. Tuổi trẻ cũng là lúc mỗi người xây đắp bao ước mơ, hoài bão tươi đẹp và phấn đấu hết mình để đạt được điều đó. Thanh xuân ấy chỉ đến một lần trong đời. Đừng để quãng thời gian tươi đẹp đó trôi qua một cách vô ích bạn nhé!
Câu 2: Đoạn văn có sử dụng câu cầu khiến và câu nghi vấn
Hướng dẫn trả lời Bài: Câu cầu khiến – Ngữ Văn Lớp 8 tập 2
Nhiệt độ đang ngày càng nóng lên và gây ra nhiều hậu quả đối với các loài sinh vật trên Trái Đất. Những khối băng khổng lồ ở Bắc và Nam cực đang ngày tan rã nhanh chóng hơn, khiến lượng nước trên các đại dương dâng cao và nhấn chìm nhiều vùng đất thấp. Những cánh đồng tươi tốt sẽ dần mất đi do nước biển ngập sâu và không thể canh tác. Nhiệt độ cao khiến nhiều loài vật không thể thích nghi và có nguy cơ diệt vong. Nắng nóng đi kèm hạn hán khiến cho sản xuất nhiều nơi bị ngưng trệ, gây thiếu hụt lương thực ở nhiều quốc gia, đặc biệt và vùng Trung Á và châu Phi. Sự gia tăng nhiệt đó của trái đất chính là do con người đã tàn phá rừng và phát triển công nghiệp nhanh, làm tăng lượng khí thải độc hại ra môi trường. Con người rồi sẽ ra sao ? Hãy cùng nhau bảo vệ môi trường để bảo vệ chính cuộc sống của chính mình.
Phần tham khảo mở rộng
Câu 1: Trình bày những nội dung chính trong bài: “Câu cầu khiến”. Bài học nằm trong chương trình ngữ văn 8 tập 2
Hướng dẫn trả lời Bài: Câu cầu khiến – Ngữ Văn Lớp 8 tập 2
A. Ngắn gọn những nội dung chính
1. Ngắn gọn kiến thức trọng tâm.
- Câu cầu khiến là câu có những từ cầu khiến như : hãy, đừng, chớ,… đi, thôi, nào,… hay ngữ điệu câu khiến ; dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên báo,…
- Khi viết, câu câu khiến thường kết thúc bằng dấu chấm than, nhưng khi ý cầu khiến không được nhãn mạnh thì có thể kết thúc bằng dấu chấm.
B. Nội dung chính cụ thể
I. Đặc điểm hình thức và chức năng
Câu cầu khiến trong tiếng việt còn được gọi là câu mệnh lệnh, là loại câu có những từ câu khiến như hãy, đừng, chớ,… ở phía trước động từ, những từ đi, thôi, nào,… ở phía sau động từ. Câu cầu khiến được sử dụng với ngữ điệu để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị hay khuyên bảo người nghe nên làm hoặc không làm điều gì.Khi viết, câu cầu khiến thường kết thúc bằng dấu chấm than, nhưng khi ý cầu khiến không được nhấn mạnh thì có thể kết thúc bằng dấu chấm.
Đặc điểm:
- Câu cầu khiến có thể mang ngữ điệu cầu khiến, và ngữ điệu ấy thường tới từ việc sử dụng động từ – cụm động từ với sắc thái nhấn mạnh vấn đề. Câu cầu khiến cũng thường sử dụng những từ ngữ mang tính chất ra lệnh hay yêu cầu. Từ cầu khiến có thể xen đứng trước động từ hoặc sau động từ trung tâm.
Chức năng:
- Câu cầu khiến được sử dụng rất nhiều trong đời sống hàng ngày, bởi đây là loại câu có thể dùng làm ra lệnh, yêu cầu, đề nghị hoặc khuyên nhủ. Tùy theo mục đích cầu khiến mà người dùng có thể lựa chọn từ ngữ để tại vị câu cho phù hợp.
Ví dụ 1: Một số câu cầu khiến như:
– Ăn nhanh lên nào!
– Hãy đứng lên đi!
Ví dụ 2:
– Hãy ăn cơm nhanh đi! → đây là câu cầu khiến có mục đích ra lệnh.
– Tất cả chúng ta cùng đi tiếp nào. → đây là câu cầu khiến có mục đích ra lệnh nhưng ý cầu khiến không cần nhấn mạnh vấn đề nên có thể kết thúc bằng dấu chấm.
– Đừng chơi game nữa! → đây là câu cầu khiến có mục đích khuyên bảo.
Giới thiệu về Hội Gia sư Đà Nẵng – Trung tâm gia sư dạy kèm tại nhà
Chúng tôi tư vấn miễn phí phụ huynh tuyển gia sư dạy kèm tại nhà Đà Nẵng.
Chúng tôi luôn đặt chất lượng dạy và học lên hàng đầu, giới thiệu gia sư uy tín dạy các môn, các lớp từ cấp 1, 2, 3, luyện thi lớp 10, luyện thi đại học.
Phụ huynh đừng quá lo lắng địa chỉ Hội Gia sư Đà Nẵng xa nhà của quý phụ huynh. Trong danh sách sinh viên cộng tác làm gia sư dạy kèm tại nhà, chúng tôi luôn sẵn sàng hàng trăm gia sư với tiêu chí:
- Trong khu vực gần nhà phụ huynh để tiện gia sư di chuyển
- Phù hợp với yêu cầu của phụ huynh về giới tính, kỹ năng, kinh nghiệm, chuyên môn
- Gia sư vui vẻ, nhiệt tình thân thiện.
- Xác định dạy kèm tại nhà cho học sinh lâu dài theo thời gian yêu cầu của phụ huynh.
Hội Gia sư Đà Nẵng tự hào là Trung tâm gia sư dạy kèm tại nhà uy tín với phụ huynh và gia sư
Tư vấn miễn phí phụ huynh tuyển gia sư dạy kèm tại nhà, giới thiệu gia sư nhiệt tình, hiệu quả.
Điện thoại: 0934490995
Địa chỉ: 159 Yên Khê 2, Thanh Khê, Đà Nẵng, Việt Nam
Website: https://hoigiasudanang.com
Facebook: https://facebook.com/hoigiasudanang
Google Maps: https://g.page/HoiGiasuDaNang
